کشاورزی در شرایط شور 1 – انواع شوری
آشنایی با تعاریف و اصطلاحات شوری
تعریف شوري
خاكهاي شور خاكهايي هستند كه غلظت نمكها در آنها به قدري باشد كه رشد گياه و عملكرد محصول را كاهش دهد، به شرطي كه ساير عوامل مانعي براي رشد محصول ايجاد نكنند. بنابراين، شوري مفهومي وابسته به گياه نيز ميباشد. بدين ترتيب كه غلظت نمكها در خاك ممكن است براي يك گياه به خصوص زياد بوده و رشد آن را كاهش دهد، ولي همان غلظت براي گياه ديگر مشكلي ايجاد ننمايد و در نتيجه، خاك براي آن گياه شور محسوب نشود. از نظر كاربردي در علوم كشاورزي، شوري در سيستمهايي مركب از خاك )ميزان شوري خاك(، آب )كيفيت آب( و گياه )حساسيت گياه به شوري( تعريف و بررسي ميگردد.
انواع کلی شوري
به طور كلي دو نوع شوري وجود دارد:
× طبيعي و
× ثانويه
محصولات منحصربفرد اصلاح خاک از معتبرترین شرکت های دنیا
شوری طبيعي یا اوليه: شوري اوليه يا طبيعي از تجمع املاح )نمكهاي( حاصل از فرآيندهاي طبيعي و در طي زمانهاي طولاني، در خاك يا آبهاي زيرزميني به وجود ميآيد. بدين ترتيب كه در اثر فرآيندهاي طبيعي، نمكها آزاد و رها شده و در طول زمان در خاكها و يا آبهاي زيرزميني تجمع ميكنند، و به تدريج و به طور طبيعي خاك و يا آب شور ميشود.
- شوری ثانویه یا غيرطبيعي: شوري ثانويه در اثر فعاليتهاي بشر و عوامل انساني ايجاد ميشود. بدين ترتيب كه كارهايي كه منجر به بهم خوردن تعادل هيدرولوژيكي خاك، و عدم تعادل بين آب ورودي )آبياري يا بارندگي( و آب مورد مصرف گياه )تعرق( ميشود، باعث شور شدن خاك ميگردد.
پراکندگی خاكهاي شور در ایران
خاكهاي شور بيشتر در مناطق خشك و نيمه خشك، يعني مناطقي كه ميزان بارندگي آنها جهت شستشوي نمكهاي محلول خاك كافي نيست و تبخير در آنجا بالا است، مشاهده ميشود )شكل(. همچنين، خاكهاي شور در اراضي و مناطقي كه زهكشي مناسبي ندارند، به وفور ديده ميشوند. مناطق خشك زمينهاي موجود در مناطقي هستند كه رطوبت خاك آنها به طور معمول به اندازهاي نيست كه بتوان براي توليد مطلوب محصولات زراعي به آن اتكا كرد و نيازمند آبياري هستند. حداقل 36 % كل زمين جزو اقليم خشك است و براي توليد محصولات زراعي و باغي نيازمند آبياري هستند. خصوصيات خاكهاي مناطق خشك بسيار متفاوت از خاكهاي مناطق مرطوب مي باشد و داراي مشكلات خاصي براي توسعه كشاورزي پايدار ميباشند. از مهمترين اين مشكلات، مشكل شوري اراضي است. بيش از 90 % كشور ايران داراي اقليم خشك است. متوسط بارندگي ساليانه كشور از 50< ميليمتر در كوير تا 1600>ميليمتر در حاشيه درياي خزر متغير است. متوسط بارندگي ساليانه ايران در حدود 253 ميليمتر است، در حاليكه متوسط بارندگي ساليانه جهان در حدود 860 ميليمتر ميباشد. از طرف ديگر، تبخير ساليانه ايران از 700 ميليمتر در سواحل درياي خزر تا 4000> ميليمتر در مناطق كويري و بياباني كشور و جنوب شرقي استان خوزستان متغير است.
اصلاح کننده های ارگانیک خاک - محصول مرغوب شرکت آلوین
متوسط تبخير ساليانه ايران در حدود 2100 ميليمتر است، در حاليكه متوسط تبخير ساليانه جهان در حدود 700 ميليمتر ميباشد. بنابراين، از آنجا كه 90 % اقليم ايران جزو اقليم خشك طبقهبندي شده، و با توجه به بارندگي كم و تبخير زياد در سطح وسيعي از كشور، پديده شوري خاك در ايران بسيار گسترده و جدي بوده و از عمدهترين دلايل محدوديت توسعه كشاورزي در كشور است. پس از فرسايش و كمبود منابع آب شيرين و باكيفيت، شوري و كيفيت پايين آب براي آبياري مهمترين عوامل محدودكننده كشاورزي در ايران هستند.
طبق آمار موجود، در حدود 5 / 25 ميليون هكتار از اراضي كشور داراي شوري كم تا متوسط، و در حدود 5 / 8 ميليون هكتار داراي شوري شديد ميباشند، كه در مجموع 34 ميليون هكتار از كل مساحت كشور را شامل ميشود. اراضي داراي شوري كم تا متوسط عمدتاً در كوهپايههاي زاگرس و البرز، و اراضي داراي شوري زياد عمدتاً در فلات مركزي، دشتهاي ساحلي جنوب، خوزستان و دشتهاي ساحلي درياي خزر وجود دارند. تخمين زده شده كه از 3 / 7 ميليون هكتار اراضي آبي كشور، حداقل در حدود 1 / 2 ميليون هكتار )در حدود 30 %( شور ميباشد. همچنين، حداقل 6 / 0 ميليون هكتار از اراضي ديم كشور نيز مبتلا به شوري است. دليل اصلي شوري اراضي آبي و ديم، فعاليتهاي بشري شوري ثانويه ميباشد.
خاک های شور را با محصولات بیدار رشد احیا کنید
لذا، مسئله شوري در ايران بسيار جدي است.