اهمیت مبارزه زمستانه با آفات و بیماری های درختان میوه

اهمیت مبارزه زمستانه با آفات و بیماری های درختان میوه

گامی مؤثر برای آغاز فصل رشد سالم

نویسنده : صفورا فدایی وطن (دکترای گیاهپزشکی)     بخش فنی شرکت گیاه گستر شهر     تاریخ: آذر ۱۴۰۴

چکیده

سمپاشی زمستانه (Dormant Spraying) یکی از اقدامات اصولی و حیاتی در مدیریت تلفیقی (IPM) آفات و بیماری های درختان است که در طول دوره خواب گیاه انجام میشود. درختان میوه در دوره خواب زمستانی حساسیت کمتری به سموم دارند و بسیاری از آفات در این دوره در حالت غیر فعال یا پنهان قرار دارند. هدف اصلی این عملیات، حذف و نابودی فرم های زمستان گذران و مقاوم آفات و پاتوژن های بیمارگر میباشد که در پناهگاه‌های طبیعی مانند شکاف های پوست تنه، جوانه‌ها و بقایای گیاهی پنهان شده‌اند. اجرای صحیح و به موقع سمپاشی زمستانه، منجر به کاهش چشمگیر فشار اولیه آفات در بهار، افزایش ایمنی درختان در برابر استرس‌های محیطی و در نهایت، بهبود کیفیت و کمیت محصول نهایی میشود. سمپاشی زمستانه نه‌تنها باعث کاهش جمعیت آفات می‌شود، بلکه نقش موثری در کاهش میزان مصرف سموم در فصول رشد دارد. این مقاله به بررسی جامع اهمیت، زمانبندی، ترکیبات مورد استفاده و نکات اجرایی این عملیات ضروری میپردازد.

مقدمه

فصل زمستان، دوره ای است که در آن چرخه زندگی آفات و بیماری ها به حالت زمستان گذران و مقاوم تغییر مییابد. اقدامات کنترلی در طول فصل رشد، معمولا روی مراحل فعال حشرات متمرکز است. اما سمپاشی زمستانه، یک استراتژی پیشگیرانه است که جمعیت پایه (Source Population) عوامل خسارت‌زا را قبل از شروع فعالیت‌های فیزیولوژیکی گیاه در بهار، به شدت کاهش می‌دهد. این رویکرد، به باغدار این امکان را میدهد تا در فصل حساس جوانه‌زنی و گلدهی، باکمترین مداخله شیمیایی، درختانی سالم و آماده برای تولید داشته باشد.

اهمیت سم‌پاشی زمستانه

سم‌پاشی زمستانه یکی از مهم‌ترین اقدامات باغداری است که با کاهش جمعیت آفات و بیماری‌ها در دوره خواب درختان، سلامت و باردهی آن‌ها را در فصل رشد تضمین می‌کند و مزایای متعددی دارد که در ادامه به آنها اشاره میشود.

• کاهش تراکم آفات و بیماری‌های کلیدی
• پیشگیری از انفجار جمعیت آفات در بهار
• برخی از آفات و بیماری‌ها فقط با سم پاشی زمستانه قابل کنترل هستند.
• افزایش سلامت عمومی و مقاومت درختان
• بعد از هرس، سم‌پاشی زمستانه یک پوشش محافظتی قوی و مناسب برای درختان ایجاد می کند.
• به علت نبودن برگ و میوه، سم‌رسانی به تمام قسمت های درخت ممکن و آسان است.
• با یک سم پاشی زمستانه خوب و دقیق می توان از چندین سم پاشی بعدی در فصل بهار و تابستان جلوگیری کرد.
• کاهش مصرف سموم در طول فصل رشد و ملاحظات اقتصادی– زیست محیطی
• مشکل مسمومیت محصول تولیدی وجود ندارد و یا بسیار کم است. برخلاف موقعی که سم روی برگ و میوه پاشیده می‌شود.

ترکیبات و سموم رایج در سمپاشی زمستانه

به دلیل نبود برگ و میوه در درختان، در سمپاشی زمستانه میتوان از ترکیباتی استفاده کرد که در فصول دیگر به دلیل سمیت بالا برای گیاه یا محیط زیست، منع مصرف دارند. تمرکز اصلی بر استفاده از روغن‌ها و ترکیبات مسی است.

روغنهای معدنی (Mineral Oils): روغنهای معدنی (روغن ولک) ماده اصلی سمپاشی های زمستانه هستند. این روغن‌ها که پایه نفتی دارند، با ایجاد یک لایه نازک فیزیکی بر در نتیجه باعث مرگ آنی یا خفگی میگردند.

ترکیبات مسی (Copper Compounds) : ترکیبات مسی به عنوان یک عامل ضدقارچ و ضدباکتری قوی عمل میکنند و برای کنترل بیماریهای مهم زمستانگذران ضروری هستند.

ترکیب مسی مسترگلد

زمان مناسب برای اجرای سمپاشی زمستانه

موفقیت سمپاشی زمستانه کاملا ًوابسته به زمانبندی دقیق است. هدف این است که سمپاشی قبل از شروع فعالیت آفات و قبل از فعال شدن جوانه ها صورت پذیرد.

دوره خواب کامل گیاه (True Dormancy) : درخت باید در حالت خواب فیزیولوژیکی کامل باشد. یعنی زمانی که تمام برگها ریزش کرده اند و جوانه‌ها هنوز متورم نشده اند.

شرایط محیطی ایده آل : شرایط جوی در زمان سمپاشی باید رعایت شود تا بهترین پوشش و کمترین آسیب به درخت وارد گردد.

دما: دمای هوا باید بالاتر از ۴درجه سانتیگراد باشد. در دمای زیر این حد، روغنها به خوبی پخش نشده و به صورت لایه ضخیم روی شاخه می مانند که میتواند ریسک آسیب ناشی از سرما را افزایش دهد.

یخبندان: نباید در طول سمپاشی یا در ۱۲تا ۲۴ساعت پس از آن، خطر یخبندان وجود داشته باشد.

رطوبت و باد: سمپاشی باید در هوای خشک، بدون وزش باد شدید و مه غلیظ انجام شود تا محلول به صورت یکنواخت پخش شود و از شسته شدن آن توسط باران قریب الوقوع جلوگیری گردد.

ترکیب مسی اکتاکوپ

روش صحیح اجرا و نکات فنی سم پاشی زمستان

پوشش دهی کامل، معیار اصلی موفقیت در سمپاشی زمستانه است، زیرا بسیاری از تخم های آفات در شکاف های کوچک و زیر پوست پنهان شده اند.

• آماده سازی باغ و هرس اولیه : پیش از سمپاشی، باغ باید آماده شود. هرس فرمدهی و اصلاحی باید قبل از سمپاشی انجام شود. شاخه های خشک، شکسته یا بسیار آلوده باید جدا و از باغ خارج و سوزانده شوند تا منبع آلودگی کاهش یابد. بقایای گیاهی و میوه های آلوده باقی مانده از فصل قبل باید از زیر درختان جمع آوری و حذف گردند.
• تجهیزات و نحوه پاشش : کیفیت پاشش مستقیما ًبر اثربخشی تأثیر میگذارد. باید از نازل هایی استفاده شود که قطرات ریز تا متوسط تولید کنند (نه قطرات بسیار ریز که توسط باد پراکنده میشوند و نه قطرات بسیار درشت). اپراتور باید با دقت از پایین به بالا و از همه زوایا، کل سطح تنه، شاخه های اصلی، و شاخه های فرعی را به خوبی مرطوب کند. هدف، ایجاد حالت اشباع است، اما محلول نباید به صورت قطرات بزرگ از شاخه آویزان شود. تنه درخت، به خصوص در درختان مسن تر با پوست خشن، یکی از مهمترین پناهگاه های آفات است و باید به طور کامل پوشش داده شود.
• نکات فنی آماده سازی محلول : ابتدا مقدار مورد نیاز روغن را در مقداری آب (بسته به توصیه کارخانه) به خوبی هم بزنید تا یک امولسیون شیری رنگ پایدار ایجاد شود. سپس این مخلوط را به مخزن اصلی سمپاش که تا نیمه آب شده است، اضافه کرده و بقیه آب را بریزید. محلول های حاوی روغن به سرعت خاصیت خود را از دست میدهند و امولسیون ناپایدار میشود. توصیه میشود محلول را دقیقا ًقبل از سمپاشی تهیه کرده و در طول روز مصرف کنید.
• نکات ایمنی : سمپاشی زمستانه به دلیل استفاده از دوزهای نسبتا ًبالاتر روغن و ترکیبات مسی، نیازمند رعایت دقیق نکات ایمنی است.
• تجهیزات حفاظت فردی: استفاده از دستکشهای مقاوم شیمیایی، ماسک فیلتردار (ترجیحا ًبا فیلتر بخارات آلی برای روغنها،) عینک محافظ و لباس مناسب ضروری است.
• منبع آب: هرگز مخزن سمپاش را در نزدیکی چاه ها، منابع آب آشامیدنی یا رودخانه ها شستشو ندهید. آب شستشوی نهایی باید در محل امنی دفع شود.
• حفاظت از حشرات مفید: اگرچه در زمستان فعالیت حشرات مفید کم است، اما باید از سمپاشی روی کندوهای زنبور عسل اجتناب کرد. در صورت امکان، کندوها را از محیط باغ به محلی امن منتقل کنید.

جمع‌بندی و توصیه نهایی

سم‌پاشی زمستانه یک اقدام پیشگیرانه و اقتصادی است که با کاهش فشار آفات و بیماری‌ها، سلامت درختان و افزایش باردهی آن‌ها را تضمین می‌کند. باغدارانی که این کار را به‌موقع انجام می‌دهند، در فصل رشد نیاز کمتری به مصرف سموم دارند و محصولی سالم‌تر و پربارتر برداشت می‌کنند.

برای دستیابی به بهترین نتیجه، باغداران باید اصول زیر را مد نظر قرار دهند:

مشورت تخصصی: پیش از انتخاب سم، نوع آفت غالب در باغ خود را شناسایی کنید.

کیفیت نهاده: استفاده از روغنهای معدنی با خلوص بالا و قارچکش های دارای مجوز، تأثیر سمپاشی را به شدت افزایش میدهد.

پایش جوی: به طور مداوم پیش بینی های هواشناسی را برای اطمینان از نبود یخبندان و بارندگی در روزهای آتی بررسی کنید.

نتیجه گیری

سمپاشی زمستانه بخشی اساسی از مدیریت تغذیه و سلامت درخت است که با کاهش جمعیت پایه آفات، کنترل بیماری ها و کاهش نیاز به سمپاشی های مکرر در طول فصل رشد، ضمن حفظ محیط زیست به افزایش بهره وری اقتصادی نیز کمک میکند. توجه به اصول علمی، انتخاب ترکیبات مؤثر (غالبا ًروغن و مس،) زمانبندی دقیق پیش از تورم جوانه ها و رعایت کامل نکات ایمنی و فنی در هنگام پاشش، تضمین کننده یک زمستان آرام و بهاری سرسبز و پرمحصول برای باغداران است. این عملیات، سرمایه گذاری زودهنگام برای حفظ پایداری و سلامت تولید در سال زراعی پیش رو خواهد بود.