اثر شکل مس بر قدرت جذب گیاهان در خاک های آهکی

ارتباط مس قابل جذب با شکل های شیمیایی آن در برخی از خاک های آهکی استان آذربایجان شرقی

عصاره گیر ماده ای است که عناصر غذایی قابل جذب گیاه را در خاک به صورت محلول از خاک استخراج و امکان اندازه گیری آنها را فراهم می کند. انتخاب یک عصاره گیر مناسب برای پیش بینی مس قابل جذب گیاه وابسته به ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک است. عصارهگیرهایی که برای تعیین مس قابل استخراج خاک به کار میروند معمولاً عوامل کیلیت کننده، اسیدهای غیرآلی یا ترکیبی از عوامل کیلیت کننده و اسیدها و نمک ها هستند. به دلیل ویژگی های متفاوت خاک ها و پاسخ های متفاوت گیاهی تا به حال عصاره گیر منحصر به فرد جهانی برای مس معرفی نشده است و در عمل طیف گسترده ای از عصاره گیرها استفاده می شوند که رایج ترین آنها، محلول های DTPA-TEA ، EDTA ، HCl و ۲ CaCl هستند. فاز محلول اغلب خاک ها حاوی مقدار اندکی مس است که غالباً با مس جذب شده در سطح ذرات کلویید خاک، محبوس شده توسط اکسیدهای آهن و منگنز و پیوند یافته به ترکیبات متنوع با منشأ آلی و غیر آلی در تعادل است. بسته به توزیع متفاوت شکل های مس و ویژگی های متنوع شیمیایی و فیزیکی خاک همبستگی های معنی داری بین مس قابل جذب با برخی  ز شکل های مس گزارش شده اس.  عصاره گیری دنباله ای از روش های رایج جداسازی شکل های شیمیایی مس می باشد که به منظور درک بهتر فرآیندهای مؤثر در فراهمی این عنصر به کار برده می شوند. باکیرجیاوغلو و همکاران  در خاک های ترکیه بین غلظت مس در دانه گندم با مس متصل به اکسیدهای آهن و منگنز همبستگی

معنی دار گزارش کردند. لیانگ و همکاران با جزءبندی مس در ۱۱ خاک ایالت ساسکاچوان کانادا با =۶/ میانگین ۱ pH تحت کشت لوبیا گزارش کردند. که مقدار جذب و غلظت مس در لوبیا همبستگی معنی داری با مقدار مس متصل به اکسیدهای آهن و منگنز و مس کل داشت. متقیان و همکاران از استان چهارمحال و بختیاری گزارش کردند که در خاک های تیمار شده یا نشده با لجن فاضلاب، شکل تبادلی مس حداقل و شکل باقیمانده حداکثر مقدار را داشته و بر اثر افزودن لجن فاضلاب به خاک ها، مقدار اکثر شکل های مس و پاسخ های گیاه گندم افزایش معنی داری یافتند. علوی و همکاران در خاک های استان گلستان گزارش کردند مس متصل به اکسیدهای منگنز پس از شکل های تبادلی و کربناتی کمترین و مس متصل به اکسیدهای آهن پس از شکل باقیمانده بیشترین مقدار را به خود اختصاص داده اند که بیانگر اهمیت اکسیدهای آهن در جذب سطحی و نگه داشت مس در این خاک ها میباشد. همچنین آنان گزارش کردند که غلطت مس در گیاه ذرت با مس تبادلی، مس

پیوند یافته با مواد آلی و مس کربناتی همبستگی منفی معنی داری داشت. ایشان گزارش کردند که همبستگی منفی معنی داری بین غلظت و جذب مس درگیاه ذرت با مس تبادلی خاک وجود داشت که دلیل این نتیجه را با کم بودن غلظت مس تبادلی، درصد بالای سیلت خاک ها و در نهایت لسی بودن آنها توجیه کردند

مستر گلد – محصول غنی از مس پنتاهیدرات بهمراه سولفات

. همچنین مواد آلی و کربنات ها بیشترین اثر منفی را برمقدار مس قابل جذب گیاه داشتند. بسیاری از محققان ارتباط بین فراهمی عناصر کم مصرف کاتیونی و ویژگی های اصلی خاک را مطالعه و نتیجه گرفتند که pH و ماده آلی از مهمترین ویژگی های کنترل کننده فراهمی عناصر کم مصرف می باشند. تغییر در شرایط فیزیکی و شیمیایی خاکها مثلاً در نتیجه اعمال رژیم های رطوبتی خاص، میتواند موجب تحرک شکل های غیر متحرک فلزات سنگین شده و ورود آنها به چرخه غذایی را باعث شود.  آقبنین نشان داد که از بین ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک، ماده آلی نقش به سزایی در تغییر شکل شیمیایی مس افزوده شده به خاک از شکل تبادلی و محلول به شکل غیر تبادلی دارد. کیلر و ودی بین مس متصل به اکسیدهای آهن با pH ، مس متصل به اکسیدهای آهن بی شکل و بلورین با CEC ، ماده آلی و سیلت همبستگی مثبت و با مقدار شن همبستگی منفی گزارش کردند. شکل کربناتی، شکل پیوندی سستی است و با شرایط محیطی به راحتی تغییر میکند. این شکل به تغییر pH خاک حساس می باشد. در پژوهشی در خاک های آهکی هند مشخص گردید بین مقدار سیلت و شکل آلی مس و میان مس متصل به اکسیدهای آهن بی شکل و کریستالی با ماده آلی، سیلت و رس همبستگی مثبت و معنی داری وجود دارد، درحالیکه این همبستگی با مقدار شن، منفی گزارش شد. همچنین در این مطالعه همبستگی میان مس باقیمانده با ماده آلی، مقدار رس و سیلت مثبت و با مقدار شن منفی بدست آمد. علوی و همکاران همبستگی منفی معنی داری را بین pH با مس پیوسته به اکسیدهای آهن بی شکل و منگنز گزارش کردند و بیان داشتند که این امر نشانگر آن است که با تغییر pH بخشی از این شکل ها احتمالاً تحت تأثیر قرار می گیرند. از سوی دیگر این امر

می تواند بیانگر آن باشد که به دلیل pH قلیایی این خاک ها، سایر شکل های مس به صورت پوشش های اکسیدی با درجه تبلور کم تبدیل شده و ممکن است بر اثر تغییر pHو ایجاد شرایط اسیدی به شکل های دیگر تبدیل شود. علوی و همکاران همچنین همبستگی مثبت و معنی دار را بین درصد رس با مس قابل استخراج با DTPA گزارش و اعلام کردند که به طورکلی خاک های با رس بیشتر، مس پیوند شده با اکسیدهای بیشتری را دارا هستند. آنان چنین نتیجه گیری کردند که که احتمالاً مس پیوند شده با اکسیدها به طور عمده در کانی های هم اندازه رس یافت می شوند. علوی و همکاران همچنین گزارش کردند که بین مس قابل استخراج با DTPA

همبستگی منفی معنی داری با مس پیوند شده با ماده آلی وجود دارد و چنین نتیجه گرفتند که احتمالاً ماده آلی بر

قابلیت جذب مس در این خاکها تأثیر منفی دارد. ماهشابد و پاتل نشان دادند که ویژگی های خاک مانند pH ، EC ، کربن آلی و کربنات کلسیم معادل نقش اصلی را در کنترل قابلیت دسترسی عناصر غذایی کم مصرف کاتیونی بازی می کنند. تابنده و همکاران گزارش کردند که مس متصل به مواد آلی با هیچ یک از ویژگی های خاک همبستگی نشان نداد و شکل کربناتی مس فقط با مقدار سیلت خاک همبستگی مثبت و معنی دار نشان داد. آنان همچنین گزارش کردند مس متصل به اکسیدهای آهن بیشکل با CEC و CCE همبستگی مثبت و معنی دار

داشتند و مس متصل به اکسیدهای آهن بلورین با هیچ یک از ویژگی های خاک همبستگی معنی داری نشان نداد.

تابنده و همکاران همچنین گزارش کردند که بین غلظت و میزان جذب مس در گیاه ذرت با مس عصاره گیری شده با DTPA همبستگی مثبت و معنی داری وجود داشت. معمولاً برای برآورد مقدار مس قابل جذب خاک از کیلیت کننده های DTPA و EDTA بیشتر استفاده می شود. این کیلیت کننده ها با مس محلول کمپلکس ایجاد کرده و غلظت یا فعالیت مس را در محلول خاک کاهش و جذب مس به وسیله ریشه ها را شبیه سازی میکنند. سرعت آزاد شدن مس از خاک عاملی مهم در تأمین پیوسته این عنصر است . آزاد شدن مس از سطوح تبادلی، مواد آلی، کانی ها و سایر ترکیبات به درون محلول خاک کنترل کننده ی تحرک و قابلیت جذب مس برای گیاه است. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط بین مس قابل جذب خاک عصاره گیری شده توسط عصاره گیرهای مختلف با شکل های مختلف مس و دستیابی به اطلاعاتی درباره فراهمی مس قابل جذب خاک در برخی خاک های آهکی استان آذربایجان شرقی بود که برای اولین بار در خاک های منطقه این مطالعه گزارش می شود. چنین اطلاعاتی می تواند دانش محققین را درباره منابع مس قابل جذب خاک ها افزایش دهد و در نهایت به انتخاب عالمانه عصاره گیرهای مس قابل جذب کمک کند.

جهت مشاهده متن کامل مقاله کلیک نمایید