بررسی عملکرد کودهای زیستی حاوی باکتری های تثبیت کننده نیتروژن و آزادکننده فسفات
در محدوده (Triticum aestivum) گندم معمولی وسیعی از شرایط آب و هوایی جهان رشد می کند و در حقیقت این گیاه سازگارترین گونه های غلات است. زمین های زیادی در سرتاسر جهان در مقایسه با سایر گیاهان زراعی به کشت آن اختصاص داده شده است زیرا گندم غذای اصلی انسان است که به طور مستقیم آورد مصرف قرار می گیرد. براساس نقش تغذیه ای گندم در سلامت افراد علاوه بر کمیت، کیفیت آن نیز مهم می باشد و اگر میزان پروتئین دانه گندم به طور متوسط ۱۲ درصد در نظر گرفته شود میزان پروتئین گیاهی به دست آمده از ۱۵ میلیون تن مصرف سالانه کشور ۱/۸ میلیون تن در سال خواهد شد که این مقدار پروتئین از طریق مصرف نان می تواند در تامین پروتئین مورد نیاز مردم نقش اساسی داشته باشد. به همین دلیل گندم به عنوان یکی از محصولات اساسی کشاورزی دارای اهمیت ویژه ای بوده و تامین این محصول برای جوامعی مانند ایران که جایگاه خاصی در الگوی تغذیه دارد به معنی ایجاد امنیت غذایی می باشد. در این رابطه توجه جدی به بوم نظام های زراعی از اهداف اصلی مدیریت پایدار است در کشاورزی تجاری تمرکز براساس افزایش تولید در واحد سطح و افزایش انرژی وارده به مزرعه از طریق کودهای شیمیایی و سموم آفات نباتی بدون توجه به روابط پیچیده جانداران با یکدیگر و با محیط می باشد.
مونوآمونیوم فسفات محصولی حاوی ۱۲% آمونیوم سریع الجذب
. در مقابل دیدگاه کشاورزی پایدار مبتنی بر نگرش سیستمی و تاکید اساسی و هم زمان با به حداکثر رساندن عملکرد و افزایش پایداری بوم نظام های زراعی با هدف تولید غذای سالم و فرآوری شده شناسه دارمیباشد کاپور و همکاران بیان نمودند جهت افزایش تولید محصولات کشاورزی در واحد سطح عملیات زراعی متعددی مانند مصرف کودهای شیمیایی صورت می گیرد که نتیجه این فعالیت ها طی سالیان اخیر بحران آلودگی های زیست محیطی به ویژه آلودگی منابع خاک و آب بوده که زنجیره وار به منابع غذایی انسان ها راه یافته و سلامت جامعه بشری را مورد تهدید قرار داده است. به همین منظور تلاش های گسترده ای با هدف یافتن راهکارهای مناسب برای بهبود کیفیت خاک، محصولات کشاورزی و حذف آلاینده ها آغاز شده است که امروزه با عنوان مدیریت پایدار در بوم نظام های زراعی کشاورزی پایدار مطرح می باشد. در بین ریزجانداران خاک که توانایی تبدیل شدن به کود زیستی را دارند می توان به باکتری های ریزوسفری اشاره کرد باکتری های منطقه ریزوسفر را در اصطلاح ریزوباکتر می نامند. انواع ریزوباکترهایی که بر روی رشد و عملکرد گیاه اثرات مثبت دارند در اصطلاح PGPR گفته می شود . ریزوباکترهای محرک رشد گیاه ،Azospirillum ،Aztobacter که شامل جنس های ،Serrtia ،Clostridum ،Enterobacter ،Bacillus Hydrogenophaga ،Pseudomonas ،Arthrobacter می باشد.
اوره فسفات محصولی حاوی ۱۷% نیتروژن به فرم اوره
سازوکارهای متعددی برای توضیح چگونگی تأثیر باکتری های افزاینده رشد گیاه بر رشد و نمو گیاهان شناخته شده اند که این سازوکارها را به طورکلی می توان شامل دو گروه مستقیم و غیرمستقیم دانست .زهیر و همکاران، با استفاده از PGPR در حالت مستقیم انواع مکانیزم های تثبیت زیستی نیتروژن، افزایش جذب و فراهمی یا محلول کردن عناصر غذایی، تولید تنظیم کننده های رشد گیاهی، تولید سیدروفورهای کلاته کننده آهن و محلول ساختن فسفات باعث تحریک و افزایش رشد گیاهان می شوند سیمون و همکاران، در حالت غیرمستقیم با استفاده از مکانیسم های مختلف آنتاگونیستی اثرات مضر بیمارگرهای گیاهی را خنثی یا تعدیل نموده و بدین طریق موجب افزایش رشد گیاه می شوند. رقابت برای جذب مواد و اشغال جایگاه های مناسب برای فعالیت پاتوژن ها، تولید آنتی بیوتیک، آنزیم های لیتیک و تولید سیانیدهیدروژن از مهم ترین مکانیزم های مورد استفاده در این روش می باشد . کلوپر و همکاران، براساس نتایج به دست آمده از پژوهش های انجام شده و با شرایط انتخابی مانند تعداد باکتری های موجود در مایه تلقیح، مقدار ماده آلی و معدنی خاک، مخلوط کردن سویه های مختلف و نوع گیاه میزبان، افزایش عملکردی از ۱۰ تا ۳۰ درصد در عملکرد دانه و وزن خشک گیاهان گندم، ذرت و سورگوم در نتیجه تلقیح با آزوسپیریلوم و ازتوباکتر گزارش شده است.
تنوعی کامل از انواع کودهای NPK
تلقیح چاودار، جو و گندم با آزوسپیریلیوم همراه با اضافه کردن ۴۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار، عملکرد این گیاهان را افزایش داده است. در پژوهش دیگر اثر سویه های بومی ازتوباکتر بر رشد گندم مورد بررسی قرار گرفت. در این پژوهش غیر از تثبیت نیتروژن، ساخته شدن تنظیم کننده های رشد گیاه در این امر مؤثر شناخته شده است. تاها و همکاران نشان داد که تلقیح حل کنندگان فسفات با خاک های استریل، وزن خشک محصول، جذب فسفر و غلظت فسفر محلول خاک را افزایش می دهد.خسروی گزارش کردد که اگرچه اضافه کردن این ریزموجودات در صورت لزوم فسفر خاک را بالا نمی برند، ولی استفاده از آن ها به همراه کود دامی بسیار سودمند است. مولاو چادری پس از جداسازی باکتری های حل کننده فسفات از ریزوسفر گندم و چاودار نشان دادند که باکتری باسیلوس به طور خاک را در شرایط استریل و غیراستریل pH معنی داری کاهش می دهد و همچنین لینهوس و نچک تولید اکسین را یکی از مکانیسم های مؤثر باکتری های حل کننده فسفات در بهبود رشد و افزایش عملکرد گیاه ذکر کردند. هدف اصلی از این بررسی، مطالعه امکان کاهش مصرف کودهای شیمیایی فسفره و نیتروژنه با استفاده از کودهای بیولوژیکی به عنوان مکمل در تغذیه زراعت گندم برای نیل به توسعه پایدار در بخش تولید محصولات کشاورزی در کشور بود.
