تربیت و هرس درختان میوه
تربیت و هرس درختان میوه
هرس درختان میوه:اگر پس از احداث باغ میوه،نهال های کاشته شده به حالت طبیعی خود رها شوند و هیچ دخالتی در رشد و شاخه بندی طبیعی آنها صورت نگیرد،شاخه های مزاحم و پر پیچ وخم در داخل تاج درخت رشد کرده و به دلیل متراکم شد. نتاج درخت و سایه اندازی شاخه های بالایی هیچ نوری به قسمت های وسط و پایین درخت نخواهد رسید. در چنین شرایطی شاخه ها به تدریج خشک شده و از بین می روند.باردهی درخت نیز محدود گشته و میزان محصول و کیفیت آن پایین خواهد آمد.علاوه بر این، مشکل سال آوری و تناوب باردهی نیز بروز می کند،به طوریکه درخت در یک سال میوه های زیاد و ریز تولید کرده و در سال بعد تولید ناچیزی خواهد داشت و یا بدون بار خواهد بود.
درصورتیکه اگر در اولین سال کاشت، به درختان فرم و شکل مطلوب داده شده و تربیت شوند و با ادامه رشد به طور منظم و مداوم هرس شوند، قادر خواهیم بود که با ایجاد یک چارچوب محکم و مناسب امکان باروری سالیانه همراه با کیفیت مطلوب را فراهم نماییم، بنابراین لزوم اجرای صحیح عملیات تربیت جهت ایجاد شکل و فرم مناسب و انجام هرس به منظور باردهی منظم و مطلوب ضروری است.
با توجه به عادت گلدهی، نوع شاخه و خصوصیات رشدی در هر یک از گونه های درختان میوه، روشهای مختلفی برای هرس درختان میوه به کار میرود. در این نشریه در ابتدا به سه روش اصلی تربیت نهال و سپس روشهای تربیت انگور پرداخته شده است.پس ازآن به مقوله هرس ،مزایای هرس و تربیت درختان و زمان های هرس، نحوه هرس باردهی تعدادی ازگونه های درختان میوه آورده شده است.
تربیت نهال:
تربیت وفرم دهی بر روی نهال های جوان یک تا سه ساله انجام میشود. هدف از این نوع هرس ایجاد شکل و چهارچوب مناسب با توجه به طبیعت گیاه است که بتواند عملکرد و کیفیت مناسبی را در آینده داشته باشد.
در هرس فرم دهی ابتدا نهال از ارتفاع مناسب سربرداری میشود. در سال بعد از بین شاخه های تولید شده، تعدادی انتخاب و حفظ می شوند و بقیه به طور کامل حذف خواهند شد.در صورتی که نهال خریداری شده دارای شاخه های جانبی مناسبی بود، نیازی به سربرداری ندارد. شاخه هایی که انتخاب و حفظ میشوند، باید در قسمتهای مناسبی از تنه اصلی قرار گرفته باشند. شاخه ها می بایست نسبت به یکدیگر دارای تقارن، دارای زاویه و فاصله مناسبی از همدیگر و از تنه اصلی داشته باشند.
روشهای تربیت نهال:
شکل هرمی:
در این روش عملا سربرداری انجام نمی شود. سه تا پنج شاخه جانبی را که در جهات مختلف درخت باشد، انتخاب و از یک سوم انتهایی قطع می شوند. بعدها این شاخه ها بازوهای اصلی درخت را تشکیل میدهند.
در سالهای بعد نیز هرس تنها به حذف شاخه های فرعی اضافی و شاخه های پایین تنه محدود میشود. این روش عمدتا برای درختان زینتی و غیر مثمر مانند چنار و تبریزی به کار میرود.درختان تربیت شده دارای ارتفاع نسبتا زیاد هستند، لذابرای درختان میوه که روی پایه های بذری پیوند شده اند، مناسب نیست، زیرا ارتفاع زیاد درخت عملیات باغبانی را مشکل می کند، ولی وقتی ارقام روی پایه های پاکوتاه پیوند شده باشند، میتوان از این روش برای تربیت درخت استفاده کرد، زیرا درختان پیوند شده روی پایه های پاکوتاه ارتفاع زیادی پیدا نمی کنند. به عنوان مثال فرم تربیت هرمی برای درختان سیب و گلابی پیوند شده روی پایه های پاکوتاه به کار میرود.
فرم اسپیندل که مشابه این روش است برای درختان میوه دانه دار (سیب وگلابی) و هسته دار (گیلاس و آلو) مناسب است. تفاوت فرم اسپیندل با روش هرمی در این است که در فرم اسپیندل به درخت اجازه داده نمی شود که از ارتفاع مشخصی (معموال ارتفاع سه متر) بلندتر شود و هر سال رشد آن کنترل می شود. به این منظور، شاخه مرکزی از کنار شاخه ای ضعیف هرس می شود تا ارتفاع درخت کنترل شوند.
شکل شلجمی
این شکل بیشتر برای میوه کاری و برای محدود کردن ارتفاع درخت و گسترده نمودن تاج آن استفاده میشود.در درختانی مانند گلابی، بعضی از انواع سیب مانند رددلیشز، همچنین در زردآلو، آلو، بادام، گردو، خرمالو، پسته و غیره نیز بکار می رود. در این روش نهال پس از اینکه از ارتفاع ۶۰ تا ۷۰ سانتی متر سربرداری شد، در سال بعد تولید تعدادی شاخه فرعی می کند. که در زمستان تعدادی از آن ها را که از رشد چند جوانه بالایی حاصل شده و زاویه بسته و رشد عمودی دارند، حذف و از بین بقیه، سه تا پنج شاخه را که با تنه زاویه نزدیک به ۴۵ تا ۶۰ درجه دارند و در اطراف تنه اصلی هستند و با یکدیگر ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر فاصله عمودی داشته باشند به عنوان شاخه های اصلی درخت آینده انتخاب میشود و بقیه از ته قطع می شوند.
در این شکل تربیت هیچ شاخه ای مداوماً حالت پیش آهنگ به خود نخواهد گرفت و به مجرد اینکه شاخه ای بر دیگران مسلط و قطر آن در محل اتصال به محور مرکزی از یک دوم محور مرکزی بیشتر شد، باید آن شاخه را قطع و نقش پیشاهنگ را به شاخه دیپری واگذار کرد. این طرز تربیت باعث می شود که درخت در تمام جوانب خود دارای شاخه های قوی شود و شاخه ها بتوانند محصول زیادی تولید کرده در برابر وزن آن و نیز فشارهای خارجی به راحتی مقاومت کنند.
بهتر است پس از هر هرس به کمک شاخه های هرس شده، زاویه ها را که بعدا اسکلت اصلی گیاه را تشکیل می دهند، باز نمود، باز کردن زاویه شاخه ها، هم منحر به تسریع باردهی شده و هم باعث می شود شاخه ها در برابر محصول زیاد سال های بعد مقاومت کرده و نشکنند.
همچنین برای باز کردن زاویه شاخه ها می توان چوب های ۳۰ تا ۴۰ سانتی متری را در اطراف درخت داخل خاک فرو نمود و شاخه ایی که باید زاویه بازتری پیدا کند به کمک نخ به آن چوب بست.
شکل جامی (مرکز باز)
در این فرم تربیت به هیچ شاخه ایی اجازه داده نمی شود که حالت پیشاهنگ به خود بگیرد. سربرداری از ارتفاع ۷۵ تا ۱۰۰ سانتی متری انجام می شود. و سه تا پنج شاخه اصلی با فاصله ۱۰ تا ۱۵ سانتی متر از یکدیپر نگه داشته می شود. شاخه های اصلی پس از این که رشد کردند و قطور شدند فواصل بین را پر خواهند کرد. و چنین به نظر می آید که همگی از انتهای تنه منشعب شده اند.