اثر تنش شوری بر صفات فیزیولوژیکی پایه های پسته
باغداران گرامی، بمنظور موفقیت باغ پسته خود در سال های آینده، ضروری است تا قبل از احداث باغ پایه ها و پیوندک های سازگار با شرایط اقلیمی و محدودیت های منطقه ای را به خوبی بشناسید. گیاه گستر شهر در نظر دارد تا با ارائه جدیدترین تحقیقات انجام شده بر روی پسته به شما کشاورزان عزیز، در انتخاب مناسب ارقام یاری رساند. در مقاله پیش رو، اثرات تنش شوری بر خصوصیات فیزیولوژیکی انواعی از پایه های مرسوم پسته در ایران بررسی و اندازه گیری شده است.
ارزیابی صفات بیوشیمیایی در برخی پایه های پسته تحت تنش شوری
به منظور انتخاب پایه های متحمل
مناطق خشک و نیمه خشک بخش وسیعی از کشور ایران را در بر گرفته است. در این مناطق به علت تبخیر فراوان و بارندگی کم، روز به روز به شوری خاک ها افزوده شده، و هکتارها زمین قابل کشت و کار بر اثر تجمع بیش از حد نمک ها غیرقابل کشت می شوند. یکی از عوامل مؤثر بر کاهش عملکرد گیاهان زراعی، تنش های محیطی است که بیش از ۵۰ درصد از عملکرد گیاهان را کاهش می دهد. از این میزان، کاهش عملکرد در اثر تنش شوری ۲۱ درصد برآورد شده است. در حال حاضر، حجم قابل توجهی از منابع آبی جهان متأثر از شوری می باشد تنش شوری از مهم ترین تنش های محیطی مؤثر در درختان پسته است که به طور قابل توجهی باعث کاهش محصول می گردد. زمانی که گیاهان در معرض تنش شوری قرار می گیرند دچار تغییرات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی می شوند که از جمله این تغییرات می توان به کاهش رشد، بسته شدن روزنه ها، تنظیم اسمزی، جداسازی و خروج یون های مضر از سیتوسول و افزایش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان اشاره کرد. تنش شوری باعث اختلال در کارکرد دستگاه فتوسنتزی شده و منجر به تولید گونه های اکسیژن فعال می گردد. رادیکال های آزاد سوپر اکسید، هیدروکسیل، اکسیژن منفرد و پراکسید هیدروژن عمده ترین گونه های اکسیژن فعال می باشند . برای مقابله با تنش اکسیداتیو، سیستم های آنتی اکسیدانی کارآمدی در گیاهان توسعه یافته است که می تواند رادیکال های آزاد را از بین برده و خنثی نماید. این سیستم ها شامل آنزیم های سوپراکسیددسموتاز SOD، کاتالاز CAT، گلوتاتیون پراکسیداز GPX ، آسکوربات پراکسی دازPOX و پلی فنول اکسیداز PPOمی باشد. همچنین سیستم های غیر آنزیمی شامل: آسکوربیک اسید، گلوتاتیون، فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها، پرولین و آلفاتوکوفرول می باشد.
میزان تحمل به تنش های اکسیداتیو از جمله ویژگی هایی است که می تواند به گیاه در تحمل به دامنه وسیعی از تنش ها کمک کند. علاوه بر آن، تنش شوری بیان ژن ها و تولید پروتئین ها را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. مطالعات انجام شده روی ارقام مختلف پسته نشان داد که تنش شوری باعث تغییر در الگوی پروتئین ها و پروتئین کل می گردد.
افزایش کلرید سدیم در گیاه باعث، تجزیه پروتئین ها شده که نتیجه آن افزایش میزان اسیدهای آمینه می باشد که مهم ترین آن ها، پرولین است. پرولین به عنوان یک ماده محلول، سبب افزایش فشار اسمزی سلول، حفظ آماس سلولی، پایداری شکل طبیعی پروتئین ها و در نتیجه حفاظت و پایداری غشا می گردد. در پژوهشی مشاهده شد که تجمع میزان پرولین در واریته های مقاوم به تنش خشکی بیش تر از واریته های حساس می باشد.
هم چنین مشاهده شد که با افزایش شوری، میزان پرولین افزایش می یابد. تنش شوری رشد گیاه را به علت کاهش سرعت فتوسنتز، محدود می کند. تحت چنین شرایطی، ترکیبات فنولی بیش تری تولید می شود. علت آن را می توان سازوکارهای دفاعی خاص در گیاهان از قبیل افزایش غلظت فنول کل در برابر تنش دانست.
افزایش ترکیبات فنولی به این علت است که گروه های هیدروکسیل آزاد متصل به حلقه آروماتیک به وسیله جاروبگری رادیکال ها، کاهش اکسیژن منفرد، کلاته کردن فلز به وسیله باند شدن یون های سمی، آسیب های اکسیداتیو ناشی از یون ها را کاهش داده، به این ترتیب ساختارهای سیتوپلاسمی و کلروپلاستی را از اثر منفی شوری محافظت می کنند. با توجه به این که درختان پسته از طریق پیوند تکثیر می شوند استفاده از پایه های مناسب پسته که تحمل بالایی به تنش های محیطی از جمله شوری داشته باشند، اهمیت ویژه ای دارد. مهم ترین پایه هایی که در ایران برای درختان پسته استفاده می شود، پایه های بادامی ریز زرند (مناطق مختلف استان کرمان(، سرخسی و بادامی سفید )استان های خراسان رضوی و جنوبی( و قزوینی )استان های قزوین، سمنان و تهران) می باشند. این تحقیق، مقایسه پایه های مختلف پسته به منظور یافتن متحمل ترین پایه نسبت به تنش شوری با بررسی برخی صفات مورفولوژیک و بیوشیمیایی می باشد.
