اثر مقدار مصرف کودهای نیتروژن و فسفر بر میزان جذب

برنج غذای اصلی نیمی از مردم جهان است. بیش از ۹۰ درصد برنج دنیا در آسیا تولید و مصرف می شود. در ایران نیز برنج از محصولات مهم زراعی به شمار می رود و عمدتاً در استان های گیلان، مازندران و گلستان به صورت محدود در آذربایجان شرقی، اصفهان و چهارمحال بختیاری در شرایط غرقاب کشت می شود. کمبود آب برای تولید محصولات کشاورزی روز به روز افزایش می یابد. بنابراین بهبود و افزایش بازده مصرف آب جهت حفظ امنیت غذایی در آینده ضروری به نظر می رسد. به خصوص در آسیا که میزان تولید برنج آن تا سال ۲۰۲۵ باید ۷۰ درصد از تولید فعلی بیشتر شود. نیتروژن مهم ترین عنصری است که گیاهان بدان نیاز دارند.

نیتروژن در ساختمان مولکول های کلروفیل، اسیدهای نوکلئیک، برخی ویتامین ها و هورمون ها، و اجزای تشکیل دهنده غشا و کوآنزیم ها شرکت می کند. فسفر نیز از عناصر پرنیاز است که بعد از نیتروژن، مهم ترین نقش را در تولیدات کشاورزی دارد و برای بسیاری از واکنش های بیوشیمیایی معطوف به متابولیسم کربوهیدرات ها، پروتئین ها، چربی ها و انتقال انرژی در گیاه عنصر ضروری محسوب می شود.

نجفی و همکاران گزارش کردند که تنش خشکی موجب کاهش تولید در واحد گیاهی و تعداد خوشه چه در خوشه و درصد پرشدگی دانه و وزن دانه ها می شود. او همچنین به این نتیجه رسید که کود نیتروژن عملکرد برنج را با بهبود ماده خشک و شاخص برداشت افزایش می دهد. در خاک های غرقاب در قشر نازکی از خاک سطحی، که اکسیژن به طریق پخشیدگی و به وسیله آب آبیاری به آن می رسد، شرایط اکساینده برقرار است؛ در حالی که بخش عمده خاک زیرین دارای شرایط کاهنده است. بر حسب درجه تمایل مواد به گرفتن الکترون در شرایط کاهشی خاک های غرقابی نیترات قبل از سایرین احیا می شود و تغذیه نیتروژن گیاه تحت تاثیر قرار می گیرد. غرقابی شدن به علت افزایش انحلال فسفات های آهن و آلومینیوم و کلسیم باعث افزایش قابلیت استفاده فسفر در خاک ها می شود.

شکل های اصلی فسفر در خاک های اسیدی فسفات آهن است. که با غرقاب شدن خاک آهن فریک موجود در فسفات آهن احیا می گردد و فسفر آزاد می شود و به محلول خاک وارد می گردد. تغییرات pH ناشی از غرقاب شدن خاک در بسیاری از خاک ها به رهاسازی فسفر کمک می کند.

محققین گزارش کردند که غرقاب کردن خاک های موردمطالعه غلظت فسفر قابل جذب خاک ها را تا بیش از دو برابر افزایش می دهد. پانامپروما گزارش کرد فسفر محلول در آب پس از غرقاب کردن خاک افزایش می یابد. میان دلایل متعدد، احیای فسفات فریک به فرو در افزایش قابلیت جذب فسفر خاک پس از غرقاب نقش عمده ای دارد. بررسی های مختلف نشان داد پس از غرقاب کردن خاک پتاسیم محلول در آب افزایش می یابد. زیرا این عمل غلظت یون های Fe^۲+  و Mn^۲+ را بالا می برد و یون ها بر سر مکان های تبادلی با پتاسیم رقابت می کنند و پتاسیم تبادلی را به محلول آزاد می نمایند.

کومار و همکاران گزارش کردند که با افزایش سطوح کود نیتروژن و فسفر به ترتیب تا ۲۶ و ۹۰ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه در شرایط غیرغرقاب حاصل شد. آنان همچنین گزارش کردند غلظت و میزان جذب نیتروژن در دانه و کاه با افزایش سطح نیتروژن و فسفر افزایش می یابد. هنگامی که مقدار جذب کافی از نیتروژن در دسترس گیاه قرار داده شود، نیاز به سایر عناصر پرمصرف، مانند فسفر و پتاسیم، افزایش می یابد. اسلام و همکاران گزارش کردند با افزایش سطوح فسفر مقدار جذب فسفر برنج افزایش می یابد؛ اما تاثیر مشابهی در مقدار جذب نیتروژن و پتاسیم ارقام مورد مطالعه مشاهده نشد. برای افزایش تولید برنج غیرغرقاب در آسیا لازم است، در کنار استفاده از رقم های اصلاح شده، کود فسفر هم مصرف گردد.

با توجه به آنچه آمد، هدف این پژوهش بررسی تاثیر توام مصرف نیتروژن و فسفر بر غلظت و میزان جذب نیتروژن و فسفر و پتاسیم در شرایط غرقاب و غیرغرقاب در دو رقم برنج بومی (هاشمی و علی کاظمی) و بررسی اثر متقابل نیتروژن و فسفر بر فاکتور انتقال این عناصر در دو رقم مذکور بود.

جهت مطالعه متن کامل مقاله کلیک نمایید