اثر کود دامی و منابع نیتروژنه بر کارایی مصرف نیتروژن
تأثیر کود گاوی و منابع مختلف تأمین کننده نیتروژن بر عملکرد و کارایی مصرف نیتروژن در گیاه گلرنگ
گلرنگ گیاهی متعلق به خانواده کاسنی، گیاهی یک ساله که ارتفاع آن ۲۰ تا ۱۲۰ سانتی متر محتوی روغن دانه حدود ۲۷ تا ۴۰ درصد، محتوی پروتئین ۱۵ – ۱۹ درصد و میوه های آن شبیه میوه های آفتابگردان و از نوع فندقه یا آکن می باشد. سازمان خوار و بار کشاورزی جهانی سطح زیر کشت گلرنگ در دنیا را حدود ۱.۱۴ میلیون هکتار، با تولید تقریبا ۹۵۰ هزار تن و عملکرد حدود ۸۳۰ کیلوگرم در هکتار گزارش کرده است. کشورهای هند، ایالات متحده آمریکا، مکزیک، استرالیا واتیوپی مجموعا ۸۵ درصد سطح زیر کشت این گیاه را به خود اختصاص داده اند. سطح زیر کشت گلرنگ در ایران ۲۲۸۵۱ هکتار با تولید ۱۵۹۰ تن و عملکرد حدود ۳۹۸ کیلوگرم در هکتار گزارش شده است.
مونوآمونیوم فسفات محصولی حاوی ۱۲% آمونیوم سریع الجذب
نیتروژن یکی از عوامل عمده محدودکننده تولید گیاهان زراعی است. این عنصر در بهبود عملکرد و کیفیت همه گیاهان زراعی موثر است. در طول پنج دهه گذشته، مصرف جهانی نیتروژن تقریبا هشت برابر شده است و پیش بینی می شود که مصرف کودهای نیتروژنی در سراسر جهان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱۴۲ میلیون تن برسد که ۳۷.۵ درصد افزایش نسبت به حال حاضر خواهد داشت. از سوی دیگر، افزایش مصرف کود نیتروژن با کاهش کارایی مصرف نیتروژن همراه خواهد بود. مطالعات بلند مدت نشان می دهند که استفاده بیش از حد کودهای شیمیایی، عملکرد گیاهان زراعی را به واسطه اسیدی شدن خاک، کاهش فعالیت های بیولوژیکی، کاهش خصوصیات فیزیکی خاک و عدم وجود ریزمغذی ها کاهش داده است.. از طرفی، افزایش رو به رشد جمعیت و مشکلات اقتصادی ناشی از هزینه کودهای شیمیایی از یک سو و مسائل زیست محیطی و مصرف بی رویه این کودها از سویی دیگر، سبب شده که استفاده از شیوه های زیستی تثبیت عناصر برای تقویت رشد گیاهان بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
اوره فسفات محصولی حاوی ۱۷% نیتروژن به فرم اوره
کود بیولوژیک نیتروکسین حاوی موثرترین باکتری های تثبیت کننده نیتروژن از جنس ازتوباکتر و آزوسپیریلیوم می باشد که علاوه بر تثبیت نیتروژن هوا و متعادل کردن جذب عناصر غذایی پرمصرف و کم مصرف موردنیاز گیاه، با سنتز و ترشح مواد محرک رشد گیاهان مانند اکسین، همچنین ترشح آمینواسیدهای مختلف سبب رشد و توسعه ریشه و اندام های هوایی گیاه می گردد.
پژوهشگران در تحقیقی افزایش عملکرد و اجزای عملکرد دانه گلرنگ را در تیمار کود نیتروکسین نسبت به شاهد مشاهده کردند. در شرایط تنش گیاه آفتابگردان استفاده از کودهای زیستی توانست به صورت نسبی عملکرد بیشتری را نسبت به کودهای شیمیایی و آلی حاصل کند.
نانو کودها جایگزین های مناسبی از کودهای مرسوم برای تامین تدریجی و کنترل شده عناصر غذایی در خاک به شمار می روند که موجب کاهش آلایندگی مواد شیمیایی شده و از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه است. همچنین پژوهش های انجام شده روی تاثیر نانو کودها در افزایش تولید محصولات کشاورزی از طریق بهبود کارایی جذب کود تاکید دارند.
در مناطق خشک و نیمه خشک ایران، کمبود مواد آلی خاک به عنوان منبع طبیعی موردنیاز گیاه و وجود تنش های رطوبتی، به عنوان مانع اصلی جذب نیتروژن همواره مطرح بوده است. یکی از ارکان اساسی کشاورزی پایدار، استفاده از کودهای زیستی در اکوسیستم های زراعی با هدف حذف یا کاهش مصرف نهاده های شیمیایی است. همچنین، استفاده از کودهای زیستی از موثرترین شیوه های مدیریتی برای حفظ کیفیت خاک در سطح مطلوب محسوب می گردد.
یکی از کودهای زیستی موردمطالعه در سال های اخیر، نیتروکسین است. این کود حاوی باکتری های تثبیت کننده نیتروژن می باشد که موجب تثبیت نیتروژن هوا، تعادل جذب عناصر اصلی پرمصرف و ریزمغذی، سنتز و ترشح مواد محرک رشد گیاه و درنتیجه، حفاظت از گیاه در مقابل عوامل بیماری زا و تنش های زیستی و غیرزیستی می گردد.
تنوعی کامل از انواع کودهای NPK
براساس مطالعات انجام شده، نیتروکسین نسبت به سایر کودهای زیستی بیشترین تاثیر را روی وزن هزار دانه، وزن خشک گیاه و وزن اندام های هوایی گیاه آفتابگردان داشته است. پژوهشگران در تحقیقی، افزایش عملکرد و اجزای عملکرد دانه گلرنگ را در تیمار مصرف کود نیتروکسین نسبت به شاهد مشاهده کردند. در تحقیقی دیگر، استفاده از کودهای زیستی عملکرد بیشتری را نسبت به کودهای شیمیایی و آلی در گیاه آفتابگردان و در شرایط تنش ایجاد کرد. یکی دیگر از راهکارهای کاهش مصرف کودهای شیمیایی و افزایش حاصلخیزی خاک، استفاده از کودهای آلی از جمله کودهای دامی است. کودهای دامی در ظرفیت نگهداری آب و عناصر غذایی اهمیت قابل توجهی دارا می باشند. علاوه بر اثرات مثبت در ساختمان خاک، بستر مناسبی جهت انجام فرایندهای زیستی خاک فراهم می کنند.
