کشاورزی در شرایط شور ۷ – مسمومیت بور

محصولات حاوی بور و ترکیبات آلی برای افزایش عملکرد و باردهی

اکثر گیاهان قادر به انتقال عنصر بور از بافت های مختلف به قسمت‌های در حال رشد مانند مریستم جوانه ها، نوک ریشه ، گل‌ها و میوه نمی باشند. انتقال اولیه عنصر بور ابتدا در آوندهای چوبی صورت می‌گیرد و در صورت وچودکمبود ، نشانه های بروز آن در قسمت‌های در حال رشد گیاه همچون برگ های جوان و قسمت‌های تولید مثلی قابل مشاهده است (تصویر ۲).

درصورت کمبود شدید عنصر بور ، کاهش رشد مریستم نوک و در نهایت مرگ گیاه مشاهده می شود. از دیگر نشانه‌های کمبود ، کاهش رشد طولی ریشه، نقص تشکیل گل و بذر و ریزش میوه است.

کمبود عنصر بور همچنین باعث عدم گرده افشانی درست و تشکیل دانه شده بدون این که این کمبود در برگ ها قابل مشاهده باشد . علائم کمبود بور معمولاً در جوانه‌های انتهایی یا جوان‌ترین برگ‌ها که در معرض شرایط حاد کمبود قرار دارند، ظاهر می‌شود.

اختلالات به‌صورت قهوه‌ای شدن درون شلغم، پوسیدگی درونی چغندرقند، ساقه شکسته کرفس، سفت شدن دور برگ‌های فوقانی در سیب‌زمینی، قهوه‌ای شدن یا ساقه‌های توخالی گل‌کلم، قهوه‌ای شدن داخلی گوجه‌فرنگی، لکه سیاه در قسمت داخل زمین در حبوبات، زرد شدن بالای یونجه و غیره دیده می‌شود.

بور نقش متابولیک در کنترل واکنشهای بیوشیمیائی داشته و بنابراین نقش عمده ای در ساختمان دیواره سلولهای گیاهی و حفظ غشای سلولی دارد . در اثر کمبود بور در گیاهان برگ ها بدشکل شده، تغییر شکل داده، پیچیده و از رشد باز می مانند و اغلب ضخیم، سخت و شکننده میشوند.

در اثر کمبود این عنصر همچنین میان گره ها کوتاه شده و رشد قسمت های بالایی گیاه متوقف می شود، جوانه های انتهایی و نوک ساقه قهوه ای یا سیاه شده و می میرند.

همچنین از علایم کمبود بور می توان به آب گزیدگی و نکروزه شدن ساقه ها، ایجاد لکه های قلبی شکل یا تاجی شکل در غده ها، رشد مجدد و موقت جوانه های جانبی که باعث ظهور حالت بوته ای شدن گیاه میشود اشاره کرد.

کمبود بور انتقال مواد قندی را هنگام توسعه گل دهی از طریق کمتر نمودن میزان قند شهد، کاهش می دهد. در اثر کمبود بور ، تعداد دانه گرده، رشد دانه گرده و لوله گرده کاهش می یابد.

کمبود بـُور در درختان میوه‌، سبب رشد و نمو ضعیف پرچم ها، کاهش مدت گرده افشانی مؤثر و در نتیجه ‌کاهش‌ تشکیل‌ میوه‌، نکروزه‌ شدن‌ پوست‌ تنه‌ درخت‌،‌ چوب ‌پنبه‌ای شدن‌ و ترکیدن‌ میوه‌ها می‌شود. همانگونه که اشاره شد بـُور در انتقال‌ قندها نقش‌ اساسی‌ داشته‌ و کمبود بـوُر سبب‌ کاهش‌ قند می‌شود.

اختلاف‌ در تحرک‌ بـُور منجر به‌ تفاوت‌ در محل‌ بروز علایم‌ سمیت‌ این‌ عنصر در گیاه‌ می‌شود. در گیاهانی که بـُور به صورت غیرمتحرک می‌باشد، همیشه در نوک و حاشیه برگ‌های پیر تجمع می‌یابد، لذا علایم‌ مسمومیت‌ بـُور به صورت‌ نوک‌ سوختگی‌ و لب‌ سوختگی‌ مشاهده ‌می‌شود.

از طرف‌ دیگر در گیاهانی‌ که‌ بـُور در آن‌متحرک‌ است‌، به‌ جای‌ سوختگی‌ حاشیه‌ برگ‌ها، علایم‌ سمیت‌ بـُور به صورت‌ مرگ‌ سرشاخه‌ها در اندام‌های‌ هوایی‌ جوان‌، چسبندگی زیاد در زاویه‌ سطح‌ فوقانی‌ دمبرگ‌ با ساقه و زخمهای‌ قهوه‌ای و چوب پنبه‌ای در طول ساقه و دمبرگ ظاهر می‌شود.