کشاورزی در شرایط شور ۸ – مسمومیت پتاسیم
علائم کمبود پتاسیم در برخی از گیاهان زراعی و باغی
پتاسیم ازجمله عناصر پرمصرف در گیاهان محسوب میشود که از نظر فراوانی عنصری هفتمین و از دیدگاه اهمیت تغذیهای برای گیاهان چهارمین عنصر معدنی در لیتوسفر محسوب میشود. پتاسیم در گیاه بهعنوان یک منبع تجدید نشدنی، عنصر غذایی ضروری، حیاتی و پرمصرف محسوب شده و نقش مهمی را در متابولیسم گیاه بازی میکند. پتاسیم درصد زیادی از پوسته زمین، مواد معدنی موجود در گیاه و درعینحال مواد غذایی خاک را تشکیل میدهد.
پتاسیم بهطورمعمول فراوانترین عنصر غذایی پرنیاز در ۱۵ سانتیمتر لایه سطحی خاک است. پتاسیم به دلیل تمایل به واکنش و میل ترکیبی بالا با سایر عناصر هرگز به شکل عنصری در طبیعت یافت نمیشود. پتاسیم یکی از مهمترین عناصر غذایی برای گیاهان است و نقشهای متعدد و حیاتی در فرآیندهای مختلف گیاهی دارد.
این عنصر بهعنوان یک عنصر غذایی ضروری وظایف بسیار متعددی را در روند حیات گیاه بر عهده دارد. پتاسیم برای گیاه فراوانترین کاتیون موجود در سیتوپلاسم سلولها است.
با وجود اینکه پتاسیم جز اصلی هیچ مولکول آلی یا ساختاری گیاه نیست ولی برای عملکردهای عمومی تمامی سلولهای زنده لازم و ضروری است. نیاز پتاسیمی جهت رشد و نمو مطلوب گیاه حدود ۲۰ -۵۰ میلیگرم در هر گرم وزن خشک گیاه میباشد.
متوسط مقدار پتاسیم در پوسته زمین حدود ۲۳ گرم در کیلوگرم است که بخش اعظم آن بهصورت پیوند شده با کانیهای رسی اولیه و ثانویه است. اکثر خاکهای جهان ازلحاظ دسترسی پتاسیم جهت تولید عملکردهای مطلوب دچار کمبود هستند.
محصولات کووالی فرت پتاس بالا عرضه شده در گیاه گستر شهر
چگونگی عملکرد پتاسیم در گیاهان
پتاسیم برای گیاه یکی از عناصر غذایی ضروری است. ازجمله عناصری است که اگرچه برخلاف سایر عناصر غذایی ضروری بهصورت ترکیبات غیر یونی و یا کمپلکسهای آلی در ساختمان سلول مشاهده نمیشود؛ اما وظایف متابولیسمی زیادی در گیاه بر عهده دارد.
شاید کمتر عنصری را بتوان نام برد که به اندازه پتاسیم در متابولیسم گیاه حضور فعال داشته باشد. پتاسیم، فعالکننده بیش از ۶۰ نوع آنزیم در گیاه است که این آنزیمها کاتالیزور ساخت موادی هستند که عامل تعیینکننده عملکرد و کیفیت محصولات کشاورزی میباشند.
نشاسته و پروتئین ازجمله این مواد هستند. آنزیمها واسطههای بیولوژیکی برای انجام واکنشهای شیمیایی در سلولهای زنده میباشند که با کنار همدیگر قرار دادن مولکولها باعث رخداد تدریجی واکنشهای شیمیایی میشوند.
درواقع پتاسیم از تغییر شکل ساختاری مکانهای فعال، این تعداد آنزیم را در اندام گیاه فعال میکند. همچنین این عنصر چندین آنیون آلی و سایر ترکیبات را به جهت حفظ و تثبیت PH بین ۷-۸ خنثی مینماید.
انواع محصولات حاوی پتاسیم تولید شرکت K+S
پتاسیم موجود در خاک به چهار دستهبندی کلی تقسیم میشود:
- پتاسیم غیر قابل دسترس
- پتاسیم ثابت یا با دسترسی آهسته
- پتاسیم قابل مبادله یا بهآسانی در دسترس
- پتاسیم محلول خاک
دستهبندی فوق بر مبنای میزان دسترسی گیاهان به پتاسیم است و بسته به نوع خاک و شرایط محیطی، مقادیر در دسترس پتاسیم متفاوت است. پتاسیم به دلیل واکنش پذیری بسیار بالایی که دارد به ندرت بصورت عنصری در طبیعت یافت می شود و اغلب بشکل یون های K+ یا در ترکیب با سایر عناصر و در ساختار کانی ها دیده می شود.
پتاسیم غیر قابل دسترس
این نوع پتاسیم در ساختار کریستالهی فلدسپاتها، مواد معدنی رسی و میکاها، که بخشی از خاک را تشکیل میدهند، یافت میشود. گیاهان نمیتوانند وقتی پتاسیم در چنین اشکال غیر محلولی است آن را جذب کنند. با این حال، به مرور زمان این مواد معدنی در نهایت تجزیه میشوند و بخش کوچکی از پتاسیم درون محلول خاک آزاد میشود.
پتاسیم ثابت
پتاسیم ثابت پتاسیمی است که در طول فصل رشد، آهسته در اختیار گیاهان قرار میگیرد. مواد معدنی رسی توانایی تأمین پتاسیم را دارند. زمانی که خاک خیس و سپس خشک میشود، پتاسیم در بین لایههای مواد معدنی به دام میافتد (مواد معدنی رسی دارای ساختار لایهای هستند). به محض اینکه خاک دوباره خیس شد، مقداری از پتاسیم بهدامافتاده درون محلول خاک آزاد میشود. معمولاً در آزمایشهای خاکشناسی، این مقدار از پتاسیمی که به آهستگی در دسترس قرار میگیرد اندازهگیری نمیشود.
پتاسیم قابل تبادل
این نوع پتاسیم بهسادگی در دسترس است و گیاهان بهراحتی آن را جذب میکنند. این مقدار از پتاسیم بر روی سطح ذرات رسی و مواد ارگانیک درون خاک چسبیدهاند. همچنین با محلول خاک در توازن هستند و زمانی که گیاهان پتاسیم را از محلول خاک جذب میکنند، بهراحتی پتاسیم بیشتری درون خاک منتشر میشود. در اغلب آزمایشهای خاکشناسی این نوع پتاسیم اندازهگیری میشود.
پتاسیم محلول خاک
این نوع پتاسیم در محلول خاک حل میشود و گیاهان بهراحتی آن را جذب میکنند. این محلول کوچکترین مقدار تجمع پتاسیم را تشکیل میدهد. از این رو، نتایج حاصل از آزمایش پتاسیم محلول در خاک را نباید نمود مقدار کل پتاسیم در دسترس گیاهان دانست.
عوامل مؤثر بر میزان جذب پتاسیم توسط گیاهان
عوامل متعددی وجود دارند که بر توانایی گیاه در جذب پتاسیم از خاک تأثیر میگذارند:
- سطح اکسیژن -برای کارکرد درست ریشه، از جمله جذب پتاسیم، وجود اکسیژن ضرورت دارد.
- رطوبت -هر چه خاک رطوبت بیشتری داشته باشد، گیاهان راحتتر پتاسیم جذب کنند.
- خاکورزی -تحقیقات ثابت کرده است خاکورزی منظم به جذب بهتر پتاسیم کمک میکند.
- دمای خاک -دمای بین ۱۵ الی ۲۶ درجهی سانتیگراد طیف دمایی ایدهآل خاک برای فعالیت ریشه و غالب فرآیندهای فیزیولوژیکی درون گیاهان محسوب میشود. دما هر چه پایینتر باشد، متعاقباً جذب پتاسیم نیز آهستهتر انجام میشود.
حرکت پتاسیم در خاک علاوه بر حرکت توده ای، وابستگی زیادی به انتشار دارد.
